مناطق مرزی از جمله مکانهای جغرافیایی هستند که با وجود ظرفیتهای بالا، گاهی نادیده گرفته شدهاند. توسعه و امنیت، در مناطق مرزی تأثیرات متقابلی دارند و مناطق توسعهیافته از ضرایب امنیتی بالاتری برخوردارند. به اعتقاد صاحبنظران کشورهایی در آینده موفق خواهند بود که قادر باشند مشکلات جمعیتی خود را به حداقل رسانده و با استفاده از راهکارهای مختلف، جمعیت را به ماندن در نواحی مرزی و زادگاهشان تشویق و ترغیب کنند.
این در حالی است که انزوای جغرافیایی مناطق مرزی و توسعهنیافتگی آنها در ابعاد اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی از عمدهترین موانع دستیابی به این مهم است. به اعتقاد بسیاری از کارشناسان، بازارچههای مرزی یکی از گامهای مؤثر برای نگهداشت جمعیت و ایجاد اشتغال در مناطق مرزی بوده و در واقع به عنوان نمادی نوین که توانایی حل مشکلات مناطق مرزی را دارند، عمل میکنند.
بهرامی جاف، شیوراک و مازندرانی در تحقیقی با عنوان «تحلیل کارکرد بازارچه مرزی در توسعه مناطق مرزی» نشان دادند این بازارچهها با اهدافی نظیر ایجاد اشتغال و تأمین معیشت ساکنان این مناطق و افزایش امنیت مرزها شکل میگیرند، اما نمیتوان ادعا کرد این اهداف تاکنون به صورت واقعی تحقق یافته و اداره این بازارچهها منجر به رونق اقتصادی مناطق شهری و روستایی محدودههای مرزی شده است.
به گفته آنان، ایجاد بازارچه مرزی یکی از راهبردهای توسعه اقتصادی، فضایی برای رفع تبعیض و توزیع عادلانه ثروت در نواحی مرزی است که موجب اشتغال، کاهش مهاجرت جمعیت از مرزها، قانونمند کردن ترددها، کاهش قاچاق کالا، استفاده از منابع مشترک کشورهای همسایه، توسعه و امنیت پایدار منطقه و کاهش تنشهای سیاسی دو کشور با افزایش مبادلات کالا و کم کردن فاصله مرکز پیرامون اقتصادی و در نهایت استفاده بهتر از اقتصاد فضا میشود.
بازارچههای مرزی به تثبیت رسیدند
با توجه به اهمیت انکارناپذیر و نقش بازارچههای مرزی در تحکیم اقتصاد مرزنشینان و ارتقای امنیت پایدار، در سال گذشته توجه ویژهای از سوی مجریان به این حوزه در برخی مناطق صورت گرفته است. در این راستا مدیر بازارچههای مرزی استانداری سیستان و بلوچستان در چند روز گذشته در نشست کارویژه مرز و شورای ساماندهی مبادلات مرزی سیستان و بلوچستان عنوان کرد: با ثبت بیش از ۳میلیون تن مبادلات و ۱۳۸هزار تردد کامیونی در سال گذشته، بازارچههای مرزی استان به مرحله تثبیت جایگاه در تجارت کشور رسیدهاند که نشان از توسعه این مرزها در ابعاد مختلف دارد.
حمیدرضا شهرکی در ادامه بیان کرد: بیش از ۳میلیون تن مبادلات و ۱۳۸هزار تردد کامیونی در ۱۴ بازارچه مرزی سیستان و بلوچستان در سال گذشته ثبت شده که ارزش این مبادلات حدود یک میلیارد و ۲۶۰ میلیون دلار بوده است و وضعیت تجارت مرزی سیستان و بلوچستان نسبت به سال گذشته در سطحی پایدار ادامه دارد.
راهاندازی بازارچههای مرزی در غرب کشور
احمد کرمی، استاندار ایلام نیز با اشاره به تلاشهای انجام گرفته در زمینه فعالسازی مرز «چیلات» پس از ۲۲سال، خاطرنشان کرد: برای بازسازی، جادهسازی و تکمیل زیرساختهای این مرز بیش از ۱۵۰ میلیارد تومان سرمایهگذاری شده است، زیرساختهایی مانند فیبر نوری و برقرسانی انجام شده و در طراحیهای جدید، از ظرفیت هوشمندسازی بهره میبریم.
منوچهر حبیبی، استاندار کرمانشاه نیز از مرز «شیخصله» به عنوان یکی از مرزهای باظرفیت استان نام برد و افزود: این مرز از سمت ایران رسمی شده و لازم است از سمت طرف عراقی نیز به رسمیت شناخته شود که این مهم باید توسط معاونتهای سیاسی و اقتصادی استانداری پیگیری شود.
لقمان خسروپور، فرماندار پیرانشهر نیز در نشستی با تأکید بر نقش راهبردی مرز تمرچین در توسعه اقتصادی منطقه گفت: در راستای تحقق اشتغال پایدار، استفاده حداکثری و هدفمند از ظرفیتهای مرز تمرچین را با جدیت دنبال میکنیم.
در ادامه به نقش و اهمیت بازارچههای مرزی در توسعه متوازن اقتصادی، اشتغالزایی پایدار برای جوامع بومی، کاهش قاچاق و ساماندهی ترددهای فرامرزی، بهرهمندی از منابع مشترک با همسایگان و در نهایت تحکیم امنیت و کاهش تنشهای سیاسی در مناطق حساس مرزی به عنوان مهمترین عوامل انکارناپذیر و تأثیرپذیر پس از ایجاد و رونق بازارچههای مرزی میپردازیم.
اقتصاد مرزنشینان و ایجاد اشتغال
بازارچههای مرزی به عنوان یکی از مؤثرترین ابزارهای توسعه محلی، نقش حیاتی در بهبود معیشت و توانمندسازی اقتصادی ساکنان مناطق مرزی ایفا میکنند. این بازارها با فراهم آوردن بستری برای انجام مبادلات تجاری در مقیاس کوچک و متوسط، به طور مستقیم هزاران شغل پایدار در بخشهای حمل و نقل، انبارداری، فروشندگی و خدمات وابسته ایجاد میکنند. مرزنشینان که پیشتر اغلب با مشکل بیکاری فصلی دست و پنجه نرم میکردند، میتوانند با سرمایهگذاریهای اندک به درآمد منظم و روزانه دست یابند. این جریان مستمر درآمد موجب افزایش قدرت خرید خانوارهای مرزنشین و رونق کسبوکارهای محلی در پشت مرزها نیز میشود. به این ترتیب، بازارچههای مرزی به موتور محرکه اقتصاد مقاومتی و اشتغالزایی در نقاط دورافتاده تبدیل شدهاند.
کاهش مهاجرت جمعیت از مرزها
بازارچههای مرزی با ایجاد فرصتهای شغلی و درآمدزایی پایدار، نقش بازدارنده قوی در برابر موج مهاجرتهای روستایی- شهری دارند و مانع خالی شدن مناطق مرزی از سکنه میشوند. وقتی جوانان مرزنشین میبینند که میتوانند در زادگاه خود با فعالیت و درآمد مناسب، شرافتمندانه زندگی کنند، دیگر دلیلی برای تحمل هزینههای سنگین زندگی در شهرهای بزرگ و دوری از خانواده ندارند. این امر به ویژه برای جلوگیری از تمرکز بیش از حد جمعیت در کلانشهرها و همچنین حفظ تعادل جمعیتی در نقاط راهبردی مرزی حائز اهمیت است.
قانونمند کردن ترددها
یکی از مهمترین کارکردهای بازارچههای مرزی، ساماندهی و قانونمند کردن رفت و آمدهای فرامرزی است که پیشتر اغلب به صورت سنتی، پراکنده و خارج از چارچوب نظارت انجام میشد. این بازارها با تعریف مسیرهای مشخص، ساعات کاری معین و تشریفات گمرکی ساده، تمامی ترددهای تجاری و مسافرتی را تحت ضابطه و قاعده درمیآورند. به این ترتیب، جابهجایی کالا و افراد از مجرای رسمی و قابل رصد انجام شده و هر دو طرف از حقوق قانونی خود برخوردار میشوند. وجود سازوکار ثبت و پیگیری مبادلات، علاوه بر شفافیت اقتصادی، به دولتها امکان میدهد جریان تجارت را مدیریت و مالیاتهای مربوط را دریافت کنند.
کاهش قاچاق کالا
بازارچههای مرزی با فراهم آوردن امکان تجارت رسمی، آسان و کمهزینه، به عنوان یک راهکار عملی و مؤثر برای مبارزه با پدیده شوم قاچاق کالا عمل میکنند. زمانی که مرزنشینان بتوانند نیازهای معیشتی و تجاری خود را از طریق یک کانال قانونی و با تعرفههای ترجیحی یا مشوقهای گمرکی تأمین کنند، دیگر تمایلی به ریسکپذیری در مسیرهای قاچاق و رویارویی با نیروهای انتظامی ندارند. این بازارها با کاهش اختلاف قیمت بین دو طرف مرز (از طریق عرضه منظم و رسمی کالا)، انگیزههای سوداگرانه برای قاچاق سازمانیافته را به شدت کاهش میدهند.
استفاده از منابع مشترک کشورهای همسایه
بازارچههای مرزی بستری ایدهآل برای بهرهبرداری بهینه و صلحآمیز از منابع مشترک (مانند آب، ماهی، مراتع و...) و همچنین ظرفیتهای مکمل اقتصادی دو کشور همسایه را فراهم میکنند. این بازارها امکان داد و ستد محصولاتی را میدهند که هر کشور در تولید آنها مزیت نسبی دارد؛ مثلاً یک طرف مرز ممکن است در تولید محصولات کشاورزی و طرف دیگر در تولید صنایع دستی یا کالاهای صنعتی تخصص داشته باشد. همچنین در مناطق دارای دریاهای مشترک یا رودخانههای مرزی، این بازارها میتوانند محلی برای عرضه منظم محصولات شیلاتی یا کشاورزی حاصل از همکاری مشترک باشند. به این ترتیب، بازارچههای مرزی به محلی برای ترجمه «همکاری اقتصادی» به «همزیستی مسالمتآمیز» تبدیل میشوند.
کاهش تنشهای سیاسی بین کشورهای هممرز
ایجاد بازارچههای مرزی فراتر از یک اقدام صرفاً اقتصادی، یک ابتکار سیاسی هوشمندانه برای تحکیم صلح و ثبات در مناطق حساس است. این بازارها با ایجاد وابستگی متقابل اقتصادی، هزینههای سیاسی هر گونه تنش یا درگیری را برای هر دو طرف به شدت افزایش میدهند؛ زیرا اختلال در مبادلات تجاری به معنای از دست دادن منافع ملموس برای تاجران و شهروندان هر دو کشور است. تداوم تعاملات مثبت در سطح بازارچه، اعتمادسازی تدریجی را به همراه داشته و فضای گفتوگو و همکاری را حتی بر سر موضوعات دشوار سیاسی فراهم میکند.
امنیت مرزها
بازارچههای مرزی با «انسانی کردن» و «اقتصادی کردن» فضای مرزها، به طور مستقیم و غیرمستقیم به ارتقای امنیت پایدار در این مناطق راهبردی کمک میکنند. وقتی مرزها از یک خط سخت و خصمانه صرف، به محلی برای تبادل روزانه کالا، فرهنگ و ارتباطات انسانی تبدیل میشوند، انگیزه برای اقدامهای خرابکارانه یا نفوذهای غیرقانونی به شدت کاهش مییابد. به عبارت دیگر، یک مرز پررونق و زنده، به طور طبیعی مرزی امنتر از مرزی بسته و خفقانآور خواهد بود.
نظر شما